လူငယ်နှင့် Social Media

မန္တလာ ဆရာမျိုး

ယနေ့ကမ္ဘာကြီးသည် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အလွန်မြန်ဆန်သောခေတ်သို့ ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။ အင်တာနက်၊ စမတ်ဖုန်း၊ ကွန်ပျူတာနှင့် Social Media ဟုခေါ်သော လူမှုကွန်ရက်များသည် လူတို့၏ နေ့စဉ်ဘဝအတွင်း မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည့် အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်လာကြသည်။ ယခင်က သတင်းတစ်ပုဒ်ကို သိရှိရန် သတင်းစာ ထွက်လာသည့် အချိန်ကို စောင့်ရခြင်း၊ ရေဒီယိုနားထောင်ရခြင်း၊ ရုပ်မြင်သံကြားအစီအစဉ်ကို စောင့်ကြည့်ရခြင်းတို့ လိုအပ်ခဲ့သော်လည်း ယနေ့ခေတ်တွင်တော့ လက်ထဲရှိ စမတ်ဖုန်းတစ်လုံးကို ဖွင့်လိုက်ရုံဖြင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်း ဖြစ်ပျက်နေသော သတင်းများ၊ ပညာရေးဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများ၊ ကျန်းမာရေးဗဟုသုတများ၊ အနုပညာဖျော်ဖြေရေးများနှင့် လူမှုရေး အခြေအနေများကို အချိန်နှင့်တပြေးညီ သိရှိနိုင်ပြီဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော နည်းပညာပြောင်းလဲမှု၏ အလယ်ဗဟိုတွင် လူငယ်များသည် အဓိကနေရာမှ ပါဝင်လျက်ရှိကြသည်။

လူငယ်ဘဝဆိုသည်မှာ ပညာသင်ယူရမည့်အချိန်၊ အရည်အချင်းများ တိုးတက်အောင် လေ့ကျင့်ရမည့်အချိန်၊ မိမိ၏ ကိုယ်ပိုင်စရိုက်လက္ခဏာနှင့် အနာဂတ်ဘဝရည်မှန်းချက်ကို ပုံဖော်တည်ဆောက်ရမည့် အရေးကြီးသောကာလ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် Social Media သည် လူငယ်များအတွက် အခွင့်အလမ်းများစွာကို ဖန်တီးပေးနိုင်သကဲ့သို့ မသိမသာ ထိခိုက်စေနိုင်သော အန္တရာယ်များကိုလည်း သယ်ဆောင်လာနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် Social Media ကို ကောင်းသည်၊ မကောင်းသည်ဟု တစ်ဖက်သတ် အကဲဖြတ်ခြင်းထက် မည်သို့အသုံးပြုနေသည်၊ ဘာအတွက် အသုံးပြုနေသည်၊ မည်မျှအချိန်ပေးနေသည်နှင့် မိမိ၏ဘဝအပေါ် ဘယ်လိုသက်ရောက်နေသည်ဆိုသော အချက်များကို ပိုမိုစဉ်းစားသင့်သည်။

Facebook, TikTok, YouTube, Instagram, Telegram, X နှင့် အခြားသော Social Media Platform များသည် လူငယ်များ၏ နေ့စဉ်ဘဝနှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေကြသည်။ လူငယ်အများစုသည် နံနက်အိပ်ရာနိုးချိန်တွင် ပထမဆုံး ဖုန်းကိုကိုင်ပြီး Notification များကို စစ်ဆေးတတ်ကြသလို ညအိပ်ရာဝင်ချိန်တွင်လည်း နောက်ဆုံးအလုပ် အဖြစ် Social Media ကို ကြည့်ရှုတတ်ကြသည်။ တစ်နေ့တာအတွင်း သတင်းဖတ်ခြင်း၊ မိတ်ဆွေများနှင့် စကားပြောခြင်း၊ ဗီဒီယိုကြည့်ခြင်း၊ သီချင်းနားထောင်ခြင်း၊ သင်ခန်းစာလေ့လာခြင်း၊ ဈေးဝယ်ခြင်း၊ ဂိမ်းကစားခြင်းနှင့် အလုပ်လုပ်ခြင်းတို့ကို Social Media နှင့် အွန်လိုင်းပလက်ဖောင်းများမှတစ်ဆင့် ဆောင်ရွက်လာကြသည်။ ထိုသို့ဖြင့် Social Media သည် ကိရိယာတစ်ခုသာမဟုတ်တော့ဘဲ လူငယ်များ၏ စိတ်ကူးအမြင်၊ ဆုံးဖြတ်ချက်၊ လူမှုဆက်ဆံရေးနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး သတ်မှတ်မှုအပေါ်ပါ လွှမ်းမိုးနိုင်သည့် ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခုဖြစ်လာသည်။

Social Media ၏ အကြီးမားဆုံးသော ကောင်းကျိုးတစ်ခုမှာ သတင်းအချက်အလက်နှင့် ပညာရပ်များကို လွယ်ကူစွာ လေ့လာနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ယနေ့ခေတ် လူငယ်တစ်ဦးသည် ကမ္ဘာ့မည်သည့်နေရာတွင် ရှိနေပါစေ အင်တာနက်ရရှိရုံဖြင့် နိုင်ငံတကာတက္ကသိုလ်များ၏ သင်ခန်းစာများ၊ သိပ္ပံပညာရှင်များ၏ ဟောပြောချက်များ၊ ဆရာဝန်များ၏ ကျန်းမာရေးပညာပေးအကြောင်းအရာများ၊ စီးပွားရေးပညာရှင်များ၏ အကြံပြုချက်များနှင့် နည်းပညာ ကျွမ်းကျင်သူများ၏ လေ့ကျင့်သင်ကြားမှုများကို လေ့လာနိုင်သည်။ နိုင်ငံခြားဘာသာစကား၊ ကွန်ပျူတာပရိုဂရမ် ရေးသားခြင်း၊ ဓာတ်ပုံပညာ၊ ဗီဒီယိုတည်းဖြတ်ခြင်း၊ ဂရပ်ဖစ်ဒီဇိုင်း၊ စာရေးခြင်း၊ ဟောပြောခြင်း၊ ငွေကြေးစီမံခန့်ခွဲခြင်းနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းစတင်ခြင်းတို့ကို အွန်လိုင်းမှ အခမဲ့ သို့မဟုတ် အကုန်အကျနည်းနည်းဖြင့် သင်ယူနိုင်သည်။

ယခင်က မြို့ကြီးများတွင်သာ ရရှိနိုင်သော သင်တန်းများနှင့် စာအုပ်များကို ယနေ့တွင် ကျေးလက်ဒေသမှ လူငယ်များပင် အွန်လိုင်းမှ လေ့လာနိုင်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် Social Media နှင့် အင်တာနက်သည် ပညာရေး အခွင့်အလမ်းကို တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ညီမျှစေနိုင်သည့် အင်အားကြီးမားသော ကိရိယာတစ်ခုဖြစ်လာသည်။ မိမိကိုယ်တိုင် လေ့လာလိုစိတ်၊ စည်းကမ်းနှင့် အချိန်စီမံခန့်ခွဲနိုင်မှုရှိပါက တက္ကသိုလ်စာသင်ခန်းပြင်ပမှ အသိပညာများကို အလွန် ကျယ်ပြန့်စွာ ရရှိနိုင်သည်။ အချို့လူငယ်များသည် သင်ရိုးညွှန်းတမ်းထဲတွင် မပါဝင်သည့် ကျွမ်းကျင်မှုများကို Social Media မှတစ်ဆင့် လေ့လာကာ အလုပ်အကိုင်နှင့် ဝင်ငွေရရှိနိုင်သည့် အဆင့်အထိ တိုးတက်လာကြသည်။

Social Media သည် လူငယ်များ၏ ဖန်တီးနိုင်စွမ်းကိုလည်း ဖော်ထုတ်ပေးနိုင်သည်။ ယခင်က မိမိရေးသားသော ကဗျာတစ်ပုဒ်၊ မိမိဆွဲသော ပန်းချီကားတစ်ချပ်၊ မိမိဆိုသော သီချင်းတစ်ပုဒ် သို့မဟုတ် မိမိဖန်တီးသော ဗီဒီယိုတစ်ခုကို လူအများသိရှိရန် အခွင့်အလမ်းနည်းပါးခဲ့သည်။ ယနေ့တွင်တော့ မိမိ၏ ဖန်တီးမှုကို Social Media တွင် တင်ပြခြင်းဖြင့် လူသောင်းပေါင်းများစွာ၊ လူသိန်းပေါင်းများစွာထံ ရောက်ရှိနိုင်သည်။ အချို့လူငယ်များသည် မိမိတို့၏ အနုပညာစွမ်းရည်၊ စာရေးစွမ်းရည်၊ သီချင်းဆိုစွမ်းရည်၊ ဟာသစွမ်းရည် သို့မဟုတ် ပညာပေးစွမ်းရည်တို့ကို Social Media မှတစ်ဆင့် လူသိများလာပြီး အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအဖြစ်ပင် ဆောင်ရွက်နိုင်ကြသည်။

အလုပ်အကိုင်နှင့် စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းများအတွက်လည်း Social Media သည် အရေးပါလာသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် အွန်လိုင်းအရောင်းအဝယ်၊ Digital Marketing၊ Content Creation၊ Freelancing၊ Online Teaching၊ Graphic Design၊ Video Editing၊ Translation နှင့် Software Development စသည့် အလုပ်အကိုင်များ တိုးပွားလာကြသည်။ လူငယ်များသည် မိမိတို့၏ ကျွမ်းကျင်မှုများကို အွန်လိုင်းတွင် ပြသနိုင်ပြီး ပြည်တွင်းသာမက နိုင်ငံတကာမှ အလုပ်အကိုင်များကိုလည်း ရှာဖွေနိုင်ကြသည်။ မိမိတို့ထုတ်လုပ်သော ကုန်ပစ္စည်း၊ လက်မှုပညာ၊ အဝတ်အထည်၊ အစားအသောက်နှင့် ဝန်ဆောင်မှုများကို Social Media မှတစ်ဆင့် ကြော်ငြာရောင်းချနိုင်သဖြင့် စီးပွားရေးစတင်လိုသော လူငယ်များအတွက်လည်း အရင်းအနှီးနည်းပါးစွာ စတင်နိုင်သည့် အခွင့်အလမ်းများ ပေါ်ပေါက်လာသည်။

Social Media သည် လူမှုဆက်ဆံရေးကိုလည်း လွယ်ကူစေသည်။ နိုင်ငံခြားတွင် သွားရောက် ပညာသင်ကြားနေသူများ၊ အလုပ်လုပ်နေသူများနှင့် ဝေးကွာနေသော မိသားစုဝင်များသည် ဗီဒီယိုခေါ်ဆိုမှု၊ စာတိုပေးပို့မှုနှင့် ဓာတ်ပုံမျှဝေမှုများမှတစ်ဆင့် နီးကပ်စွာ ဆက်သွယ်နိုင်ကြသည်။ အလားတူ စိတ်ဝင်စားမှုတူညီသော လူငယ်များသည် အွန်လိုင်းအဖွဲ့အစည်းများတွင် ပါဝင်ပြီး ပညာရပ်၊ အနုပညာ၊ အားကစား၊ လူမှုကူညီရေးနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဆိုင်ရာ အတွေ့အကြုံများကို မျှဝေနိုင်ကြသည်။ လူမှုရေးပြဿနာများ၊ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် ပညာပေးလှုပ်ရှားမှုများတွင်လည်း လူငယ်များကို လျင်မြန်စွာ စုစည်းနိုင်သည်။

သို့သော် Social Media ၏ ကောင်းကျိုးများကိုသာ ကြည့်၍ အန္တရာယ်များကို မေ့လျော့သင့်ခြင်းမရှိပေ။ Social Media ကို အချိန်အလွန်အကျွံ အသုံးပြုခြင်းသည် လူငယ်များတွင် အများဆုံးတွေ့ရသော ပြဿနာတစ်ခုဖြစ်သည်။ Social Media Platform များကို အသုံးပြုသူများ အကြာကြီး ဆက်လက်ကြည့်ရှုနေစေရန် ဒီဇိုင်းရေးဆွဲထားသည်။ ဗီဒီယိုအပိုင်းတိုလေးများ၊ အဆက်မပြတ် Scroll လုပ်နိုင်ခြင်း၊ Notification များ၊ Like နှင့် Comment များသည် လူတစ်ဦး၏ အာရုံစိုက်မှုကို ဆက်လက်ဖမ်းယူထားနိုင်သည်။ မိနစ်အနည်းငယ်သာ ကြည့်မည်ဟု စိတ်ကူးထားသော်လည်း မသိမသာ တစ်နာရီ၊ နှစ်နာရီအထိ ကုန်ဆုံးသွားတတ်သည်။

ထိုသို့ အချိန်များစွာ အသုံးပြုခြင်းကြောင့် စာဖတ်ချိန်၊ အိမ်စာလုပ်ချိန်၊ အလုပ်လုပ်ချိန်၊ အိပ်စက်ချိန်၊ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ချိန်နှင့် မိသားစုကို အချိန်ပေးမှုတို့ လျော့နည်းလာနိုင်သည်။ လူတစ်ယောက်တွင် တစ်နေ့လျှင် အချိန် နှစ်ဆယ့်လေးနာရီသာရှိသည်။ Social Media အတွက် နာရီပေါင်းများစွာ အသုံးပြုလိုက်ခြင်းသည် မိမိဘဝ တိုးတက်ရန် အသုံးပြုနိုင်သော အချိန်များကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရခြင်းနှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ လူငယ်ဘဝသည် ပြန်လည်ရရှိနိုင်သော အချိန်မဟုတ်သောကြောင့် Social Media ပေါ်တွင် မသိမသာ ဆုံးရှုံးနေသောအချိန်များကို အထူးသတိထား သင့်သည်။

အချို့လူငယ်များတွင် Social Media ကို မကြည့်ရလျှင် စိတ်မအေးနိုင်ခြင်း၊ ဖုန်းအနီးတွင် မရှိလျှင် စိုးရိမ်ခြင်း၊ Notification အသံကြားတိုင်း ချက်ချင်းစစ်ဆေးလိုခြင်း၊ စာသင်နေချိန်နှင့် အလုပ်လုပ်နေချိန်တွင်ပင် ဖုန်းကို မကြာခဏ ကြည့်မိခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ Social Media ကို အသုံးမပြုရသည့်အချိန်တွင် စိတ်တိုခြင်း၊ ပျင်းရိခြင်း၊ မသက်မသာဖြစ်ခြင်းနှင့် အာရုံမစိုက်နိုင်ခြင်းတို့ ရှိလာပါက မိမိ၏ အသုံးပြုမှုသည် ထိန်းချုပ်ရန်လိုအပ်လာပြီဖြစ်ကြောင်း သတိပြုသင့်ပါသည်။

Social Media သည် အာရုံစူးစိုက်နိုင်မှုကိုလည်း ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် စက္ကန့်ပိုင်းအတွင်း ပြောင်းလဲနေသော ဗီဒီယိုတိုများနှင့် အကြောင်းအရာများကို နေ့စဉ် များစွာကြည့်ရှုနေပါက ရှည်လျားသောစာတစ်ပုဒ်ကို ဖတ်ရှုခြင်း၊ ဆရာ၏ သင်ခန်းစာကို အချိန်ကြာကြာ နားထောင်ခြင်း၊ အလုပ်တစ်ခုကို စိတ်ရှည်စွာ ပြီးဆုံးအောင် လုပ်ဆောင်ခြင်းတို့တွင် အခက်အခဲဖြစ်လာနိုင်သည်။ လူငယ်တစ်ဦး၏ အနာဂတ်အောင်မြင်မှုအတွက် အာရုံစူးစိုက်မှု၊ စိတ်ရှည်မှုနှင့် နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း တွေးခေါ်နိုင်စွမ်းတို့သည် အရေးကြီးသည်။ Social Media အကြောင်းအရာများကို အဆက်မပြတ် ရွှေ့ပြောင်းကြည့်ရှုနေခြင်းက ထိုစွမ်းရည်များကို တဖြည်းဖြည်း အားနည်းစေနိုင်သည်။

ပညာရေးအပေါ်တွင်လည်း Social Media ၏ သက်ရောက်မှုရှိသည်။ Social Media ကို ပညာသင်ယူရေး အတွက် အသုံးပြုနိုင်သော်လည်း စည်းကမ်းမရှိပါက စာလေ့လာမှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေနိုင်သည်။ စာဖတ်နေစဉ် Notification တစ်ခုတက်လာပါက ဖုန်းကို ကြည့်လိုက်ပြီး နောက်ထပ်အကြောင်းအရာများကို ဆက်ကြည့်မိတတ်သည်။ ထိုသို့ဖြင့် စာလေ့လာမှု၏ အာရုံစူးစိုက်မှု ပျက်ပြားသွားကာ ပြန်လည်အာရုံစိုက်ရန် အချိန်လိုအပ်လာသည်။ စာမေးပွဲ နီးကပ်နေချိန်တွင် Social Media ကို မထိန်းချုပ်နိုင်ပါက စာမပြင်ဆင်နိုင်ခြင်း၊ အိပ်ရေးမဝခြင်းနှင့် ရလဒ်ကျဆင်းခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။

Social Media နှင့် စိတ်ကျန်းမာရေးတို့၏ ဆက်စပ်မှုသည်လည်း အလေးထားစဉ်းစားသင့်သော အကြောင်းအရာ ဖြစ်သည်။ Social Media ပေါ်တွင် လူအများသည် မိမိတို့၏ ဘဝထဲမှ အကောင်းဆုံး၊ အလှပဆုံးနှင့် အောင်မြင်ဆုံး အချိန်များကိုသာ ရွေးချယ်တင်ပြတတ်ကြသည်။ ခရီးသွားပုံများ၊ မွေးနေ့ပွဲများ၊ အောင်မြင်မှုများ၊ လှပသော အဝတ်အစားများ၊ အရသာရှိသောအစားအစာများ၊ ပျော်ရွှင်နေသောအချိန်များကို မြင်တွေ့ရသော်လည်း ထိုသူများ၏ စိတ်ပင်ပန်းမှု၊ မအောင်မြင်မှု၊ အကြွေးပြဿနာ၊ မိသားစုပြဿနာနှင့် ဝမ်းနည်းမှုများကို မမြင်ရတတ်ပေ။

သို့သော် လူငယ်အချို့သည် Social Media ပေါ်ရှိ အခြားသူများ၏ ပုံရိပ်များကို အပြည့်အစုံမှန်ကန်သောဘဝဟု ထင်မှတ်ပြီး မိမိ၏ သာမန်ဘဝနှင့် နှိုင်းယှဉ်မိကြသည်။ သူတို့က ပိုလှတယ်၊ ပိုချမ်းသာတယ်၊ ပိုအောင်မြင်တယ်၊ ပိုပျော်ရွှင်တယ်ဟု တွေးမိလာပြီး မိမိကိုယ်ကို အားနည်းသည်ဟု ခံစားလာနိုင်သည်။ ထိုသို့ အမြဲနှိုင်းယှဉ်နေခြင်းသည် မိမိကိုယ်ကို ယုံကြည်မှုကျဆင်းခြင်း၊ စိတ်အားငယ်ခြင်း၊ စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းနှင့် စိတ်ဓာတ်ကျခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။

မိမိတင်ထားသော ဓာတ်ပုံ သို့မဟုတ် Post တစ်ခုတွင် Like နည်းပါးပါက စိတ်ပျက်ခြင်း၊ Comment မရပါက မိမိကို မည်သူမျှ မကြိုက်ကြဟု ထင်ခြင်း၊ Follower အရေအတွက်ကို မိမိ၏ တန်ဖိုးနှင့် ဆက်စပ်သတ်မှတ်ခြင်းတို့လည်း စိတ်ကျန်းမာရေးအတွက် မကောင်းပေ။ လူတစ်ယောက်၏ တန်ဖိုးကို Like၊ Share၊ Comment နှင့် Follower အရေအတွက်များဖြင့် မတိုင်းတာနိုင်ပါ။ လူတစ်ဦး၏ စိတ်ထားကောင်းမွန်မှု၊ ကြိုးစားမှု၊ စာနာမှု၊ တာဝန်ယူမှု၊ ပညာနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားတို့ကသာ ထိုသူ၏ အမှန်တကယ်တန်ဖိုးကို ဖော်ပြနိုင်သည်။

Social Media ပေါ်တွင် အခြားသူများ၏ အသိအမှတ်ပြုမှုကို အလွန်အကျွံ ရှာဖွေနေပါက မိမိ၏ စိတ်ခံစားချက်သည် အခြားသူများ၏ တုံ့ပြန်မှုအပေါ် မူတည်လာနိုင်သည်။ လူများကြိုက်နှစ်သက်သည့် ပုံစံအတိုင်း မိမိကို ပြောင်းလဲတင်ပြခြင်း၊ အမှန်တကယ် မပျော်ရွှင်သော်လည်း ပျော်ရွှင်သည့်ပုံစံ ဖန်တီးခြင်းနှင့် မိမိ၏ဘဝကို အမြဲအကောင်းဆုံးဖြစ်သကဲ့သို့ ပြသရန် ကြိုးစားခြင်းတို့ကြောင့် စိတ်ပင်ပန်းမှု ဖြစ်လာနိုင်သည်။ အွန်လိုင်းပေါ်တွင် ဖန်တီးထားသော ပုံရိပ်နှင့် လက်တွေ့ဘဝအကြား ကွာဟမှုများလာလေလေ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖိအားများလည်း ပိုမိုများလာ နိုင်သည်။

Fear of Missing Out ဟုခေါ်သော အခြားသူများ ကြုံတွေ့နေသော အရာများကို မိမိလွတ်သွားမည်ကို စိုးရိမ်ခြင်းသည်လည်း လူငယ်များတွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ သူငယ်ချင်းများ ပျော်ပွဲစားသွားသော ပုံများ၊ ပါတီပွဲများ၊ ခရီးစဉ်များနှင့် အောင်မြင်မှုများကို မြင်တွေ့ရသောအခါ မိမိက အပြင်ကျန်နေသကဲ့သို့ ခံစားရနိုင်သည်။ ထိုစိုးရိမ်မှုကြောင့် Social Media ကို မကြာခဏ စစ်ဆေးခြင်း၊ အိပ်ချိန်ကိုပင် လျှော့ချခြင်းနှင့် လက်တွေ့ဘဝကို မပျော်ရွှင်နိုင်ခြင်းတို့ ဖြစ်လာနိုင်သည်။

Cyberbullying သို့မဟုတ် အွန်လိုင်းအနိုင်ကျင့်မှုသည် လူငယ်များအတွက် အလွန်အရေးကြီးသော ပြဿနာ တစ်ခုဖြစ်သည်။ မသင့်လျော်သော မှတ်ချက်များ ရေးသားခြင်း၊ ရုပ်ရည်နှင့် ကိုယ်ခန္ဓာကို လှောင်ပြောင်ခြင်း၊ မဟုတ်မမှန် သတင်းများ ဖြန့်ဝေခြင်း၊ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာဓာတ်ပုံများကို ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ တင်ခြင်း၊ အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့မှ ဝိုင်းဝန်း အရှက်ခွဲခြင်းနှင့် ခြိမ်းခြောက်ခြင်းတို့သည် Cyberbullying ၏ ပုံစံများဖြစ်ကြသည်။ အွန်လိုင်းပေါ်တွင် ရေးသား လိုက်သော စကားလုံးတစ်ကြောင်းသည် လက်ခံရရှိသူ၏ စိတ်နှလုံးကို အလွန်နာကျင်စေနိုင်သည်။

အချို့သူများသည် မျက်နှာချင်းဆိုင် မပြောရဲသော စကားများကို အွန်လိုင်းတွင် လွယ်ကူစွာ ရေးသားတတ် ကြသည်။ ဖုန်းမျက်နှာပြင်နောက်ကွယ်တွင် ရှိနေခြင်းကြောင့် မိမိပြောဆိုမှု၏ အကျိုးဆက်ကို မမြင်ရသဖြင့် စကားကြမ်းများ၊ အရှက်ခွဲမှုများကို လွယ်ကူစွာ ပြုလုပ်တတ်ကြသည်။ သို့သော် ထိုအပြုအမူသည် အခြားသူတစ်ယောက် ၏ မိမိကိုယ်ကို ယုံကြည်မှု၊ ပညာရေး၊ လူမှုဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ကျန်းမာရေးကို ဆိုးရွားစွာ ထိခိုက်စေ နိုင်သည်။

Cyberbullying ခံနေရသော လူငယ်များတွင် စိတ်ပူပန်ခြင်း၊ ကျောင်းမတက်ချင်ခြင်း၊ အိပ်မပျော်ခြင်း၊ အစာမစားချင်ခြင်း၊ မိတ်ဆွေများနှင့် မဆက်ဆံလိုခြင်း၊ မိမိကိုယ်ကို အပြစ်တင်ခြင်းနှင့် စိတ်ဓာတ်ကျခြင်းတို့ ဖြစ်လာနိုင်သည်။ ထိုအခြေအနေမျိုးတွင် ပြဿနာကို တစ်ယောက်တည်း သိုဝှက်မထားသင့်ပေ။ မိဘ၊ ဆရာ၊ ယုံကြည်ရသော လူကြီး သို့မဟုတ် စိတ်ကျန်းမာရေးပညာရှင်တစ်ဦးထံ ပြောပြသင့်သည်။ အနိုင်ကျင့်သည့်အကောင့်ကို Block ပြုလုပ်ခြင်း၊ Report ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် သက်သေအထောက်အထားအဖြစ် Screenshot များ သိမ်းထားခြင်းတို့လည်း လိုအပ်နိုင်သည်။

အွန်လိုင်းတွင် စကားပြောဆိုသည့်အခါ မိမိ၏ စကားတစ်ခွန်းသည် အခြားသူကို မည်သို့ခံစားစေမည်ကို စဉ်းစားသင့်သည်။ အမြင်မတူသူတစ်ဦးကို အရှက်ခွဲခြင်း၊ ရုပ်ရည်ကို လှောင်ပြောင်ခြင်းနှင့် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာကို တိုက်ခိုက်ခြင်းတို့သည် မည်သည့်အခါမျှ မသင့်လျော်ပေ။ အွန်လိုင်းယဉ်ကျေးမှုသည် လက်တွေ့ဘဝယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကွဲပြားခြင်းမရှိပါ။ မျက်နှာချင်းဆိုင် ပြောရန် မသင့်သော စကားကို အွန်လိုင်းတွင်လည်း မပြောသင့်ပေ။

Social Media တွင် သတင်းမှား၊ သတင်းတုနှင့် လှည့်ဖြားသော အကြောင်းအရာများလည်း များစွာ ပျံ့နှံ့နေသည်။ မည်သူမဆို Post တင်နိုင်သောကြောင့် အွန်လိုင်းတွင် တွေ့ရသော အချက်အလက်တိုင်းသည် မှန်ကန်သည်ဟု မယူဆနိုင်ပါ။ အချို့သော အကြောင်းအရာများသည် လူများကို ကြောက်ရွံ့စေရန်၊ ဒေါသထွက်စေရန်၊ အလွယ်တကူ မျှဝေစေရန်နှင့် ငွေကြေးအကျိုးအမြတ်ရရှိစေရန် ရည်ရွယ်ဖန်တီးထားခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ခေါင်းစဉ်ကို စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ် ရေးထားသော်လည်း အတွင်းအကြောင်းအရာမှာ မမှန်ကန်ခြင်း သို့မဟုတ် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသာ မှန်ကန်ခြင်းတို့ ရှိနိုင်သည်။

အထူးသဖြင့် ကျန်းမာရေးနှင့် ဆေးဝါးဆိုင်ရာ သတင်းမှားများသည် အန္တရာယ်ကြီးမားသည်။ ဤအစားအစာတစ်မျိုးက ကင်ဆာကို ပျောက်စေသည်၊ ဆေးမသောက်ဘဲ ဤနည်းဖြင့် ရောဂါပျောက်နိုင်သည်၊ ကာကွယ်ဆေးသည် အန္တရာယ်ရှိသည်စသည့် အထောက်အထားမရှိသော အကြောင်းအရာများကို ယုံကြည်မိပါက လိုအပ်သောဆေးကုသမှု နောက်ကျခြင်း၊ ဆေးမှားသောက်ခြင်းနှင့် ကျန်းမာရေးထိခိုက်ခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်သည်။ လူငယ်များသည် ကျန်းမာရေးသတင်းတစ်ခုကို မြင်တွေ့ပါက ဆရာဝန်များ၊ တရားဝင်ကျန်းမာရေးအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ယုံကြည်စိတ်ချရသော အရင်းအမြစ်များမှ စစ်ဆေးသင့်သည်။

သတင်းတစ်ပုဒ်ကို မျှဝေမည်ဆိုလျှင် မည်သူရေးသားထားသနည်း၊ မည်သည့်အဖွဲ့အစည်းက ထုတ်ဝေ ထားသနည်း၊ ရက်စွဲအသစ်ဖြစ်သလား၊ သက်သေအထောက်အထားရှိသလား၊ အခြားယုံကြည်စိတ်ချရသော သတင်းဌာန များတွင် ဖော်ပြထားသလားဆိုသည်ကို စစ်ဆေးသင့်သည်။ မိမိမသေချာသောအကြောင်းအရာကို ချက်ချင်း Share မလုပ်သင့်ပေ။ မမှန်ကန်သောသတင်းတစ်ပုဒ်ကို မျှဝေခြင်းသည် မိမိကိုယ်တိုင် သတင်းမှားဖြန့်ဝေသူတစ်ဦး ဖြစ်သွား နိုင်သည်။

Social Media အသုံးပြုမှုသည် ကိုယ်ကျန်းမာရေးအပေါ်လည်း သက်ရောက်မှုရှိသည်။ ဖုန်းနှင့် ကွန်ပျူတာ မျက်နှာပြင်ကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ ကြည့်နေခြင်းကြောင့် မျက်စိညောင်းခြင်း၊ မျက်စိခြောက်ခြင်း၊ မျက်လုံးနာခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်းနှင့် အမြင်ဝါးခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ဖုန်းကို အနီးကပ်ကိုင်၍ ကြည့်နေခြင်း၊ မျက်တောင်ခတ်မှု နည်းသွားခြင်းနှင့် အလင်းမလုံလောက်သည့်နေရာတွင် အသုံးပြုခြင်းတို့က မျက်စိပင်ပန်းမှုကို ပိုမိုဖြစ်စေနိုင်သည်။

ဖုန်းကို ခေါင်းငုံ့၍ အချိန်ကြာမြင့်စွာ ကြည့်နေခြင်းသည် လည်ပင်း၊ ပခုံးနှင့် ကျောရိုးအပေါ် ဖိအားများ စေနိုင်သည်။ လည်ပင်းနာခြင်း၊ ပခုံးတောင့်တင်းခြင်း၊ ခါးနာခြင်းနှင့် လက်ကောက်ဝတ်နာခြင်းတို့ ဖြစ်လာနိုင်သည်။ ဖုန်းအသုံးပြုနေစဉ် ကိုယ်ဟန်အနေအထားမမှန်ပါက လူငယ်အရွယ်ကတည်းက ကြွက်သားနှင့် အရိုးအဆစ်ပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဖုန်းမျက်နှာပြင်ကို မျက်လုံးအမြင့်နှင့် အနီးစပ်ဆုံးထားခြင်း၊ အချိန်ကာလတိုင်း အနားယူခြင်းနှင့် ကိုယ်လက်ဆန့်ထုတ်လေ့ကျင့်ခန်း လုပ်ခြင်းတို့ လိုအပ်သည်။

Social Media အသုံးပြုနေစဉ် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ထိုင်နေခြင်းကြောင့် ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု လျော့နည်းနိုင်သည်။ အားကစားလုပ်ခြင်း၊ လမ်းလျှောက်ခြင်းနှင့် အပြင်ထွက်လှုပ်ရှားခြင်းများ နည်းပါးလာပါက ကိုယ်အလေးချိန်တက်ခြင်း၊ ကြံ့ခိုင်မှုကျဆင်းခြင်းနှင့် အနာဂတ်တွင် ဆီးချို၊ သွေးတိုး၊ နှလုံးသွေးကြောရောဂါတို့၏ အန္တရာယ်တိုးလာနိုင်သည်။ လူငယ်ဘဝတွင် ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုသည် အရိုးနှင့် ကြွက်သားများ ဖွံ့ဖြိုးရန်သာမက စိတ်ဖိစီးမှုလျော့ကျစေရန်နှင့် ဦးနှောက်အာရုံစူးစိုက်မှု ကောင်းမွန်စေရန်လည်း အရေးကြီးသည်။

အိပ်စက်မှုသည် Social Media နှင့် အနီးကပ်ဆက်စပ်နေသော ကျန်းမာရေးပြဿနာတစ်ခုဖြစ်သည်။ လူငယ်အများစုသည် ညအိပ်ရာဝင်ပြီးနောက် ဖုန်းကြည့်ခြင်း၊ ဗီဒီယိုကြည့်ခြင်း၊ မိတ်ဆွေများနှင့် စကားပြောခြင်းတို့ ပြုလုပ်တတ်ကြသည်။ “နောက်တစ်ပုဒ်ပဲ ကြည့်မယ်” ဟု စိတ်ကူးထားသော်လည်း အကြောင်းအရာများ ဆက်တိုက်ပေါ်လာသဖြင့် အိပ်ချိန်နောက်ကျသွားတတ်သည်။ ထို့အပြင် မျက်နှာပြင်မှ ထွက်လာသော အလင်းနှင့် စိတ်လှုပ်ရှားစေသော အကြောင်းအရာများကြောင့် ဦးနှောက်သည် အနားယူရန် ခက်ခဲလာနိုင်သည်။

အိပ်ရေးမဝသော လူငယ်များတွင် နောက်တစ်နေ့၌ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ မှတ်ဉာဏ်ကျဆင်းခြင်း၊ အာရုံစူးစိုက်မှုမကောင်းခြင်း၊ စိတ်တိုလွယ်ခြင်းနှင့် စာသင်ယူမှုစွမ်းရည် လျော့နည်းခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်သည်။ အိပ်ရေးမဝမှု ရေရှည်ဖြစ်လာပါက စိတ်ကျန်းမာရေး၊ ကိုယ်ခံအားနှင့် ကိုယ်အလေးချိန်ထိန်းချုပ်မှုအပေါ်ပါ သက်ရောက်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် အိပ်ရာဝင်မည့် အနည်းဆုံး တစ်နာရီခန့်အလိုတွင် ဖုန်းနှင့် မျက်နှာပြင်အသုံးပြုမှုကို ရပ်တန့်ခြင်းက ကောင်းမွန်သော အလေ့အကျင့်ဖြစ်သည်။

Social Media သည် လူငယ်များ၏ ကိုယ်ခန္ဓာပုံရိပ်အပေါ်လည်း သက်ရောက်နိုင်သည်။ အွန်လိုင်းပေါ်တွင် Filter များ၊ ဓာတ်ပုံပြင်ဆင်သည့်နည်းပညာများနှင့် အလင်းအမှောင်ပြင်ဆင်မှုများကို အသုံးပြုထားသော ပုံများ များစွာရှိသည်။ ထိုပုံများကို သဘာဝအတိုင်း ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်မိပါက မိမိ၏ ရုပ်ရည်၊ အသားအရေ၊ ကိုယ်အလေးချိန်နှင့် ခန္ဓာကိုယ်ပုံစံအပေါ် မကျေနပ်မှု ဖြစ်လာနိုင်သည်။

မိမိသည် အွန်လိုင်းပေါ်ရှိသူများကဲ့သို့ လှပရန် လိုအပ်သည်ဟု ထင်မြင်ခြင်းကြောင့် အစားအစာကို မသင့်လျော်စွာ လျှော့စားခြင်း၊ အန္တရာယ်ရှိသော အလေးချိန်လျှော့နည်းများ အသုံးပြုခြင်းနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာအပေါ် အလွန်အမင်း စိုးရိမ်ခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်သည်။ လူတစ်ယောက်၏ ကျန်းမာရေးနှင့် တန်ဖိုးသည် ခန္ဓာကိုယ်အရွယ်အစား သို့မဟုတ် ဓာတ်ပုံတစ်ပုံအပေါ် မူတည်ခြင်းမရှိပါ။ လူတိုင်းတွင် မတူညီသော ကိုယ်ခန္ဓာဖွဲ့စည်းပုံ၊ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် အလှအပ ရှိကြသည်။ မိမိကိုယ်ကို လက်ခံတန်ဖိုးထားနိုင်ခြင်းသည် အွန်လိုင်းပေါ်ရှိ ပုံစံများကို လိုက်လံတုပခြင်းထက် ပိုမို အရေးကြီးသည်။

ကိုယ်ရေးကိုယ်တာလုံခြုံမှုသည်လည်း လူငယ်များ သတိထားရမည့် အရေးကြီးသော အချက်ဖြစ်သည်။ Social Media တွင် မိမိ၏ အမည်၊ မွေးသက္ကရာဇ်၊ ဖုန်းနံပါတ်၊ နေရပ်လိပ်စာ၊ ကျောင်းအမည်၊ လက်ရှိတည်နေရာ၊ ခရီးသွားမည့်အစီအစဉ်နှင့် ဘဏ်ဆိုင်ရာအချက်အလက်များကို အလွန်အကျွံ မျှဝေသင့်ပေ။ ထိုအချက်အလက်များကို လိမ်လည်သူများ၊ အကောင့်ခိုးယူသူများနှင့် မကောင်းသောရည်ရွယ်ချက်ရှိသူများက အသုံးချနိုင်သည်။

မိမိမသိသူများထံမှ ပေးပို့လာသော Link များကို မနှိပ်သင့်သလို Password နှင့် One-Time Password များကိုလည်း မည်သူ့ကိုမျှ မပေးသင့်ပေ။ Password ကို အလွယ်တကူခန့်မှန်းနိုင်သော မွေးနေ့၊ ဖုန်းနံပါတ်နှင့် အမည်များဖြင့် မထားသင့်ဘဲ Account တစ်ခုနှင့်တစ်ခုတွင် Password တူညီစွာ မသုံးသင့်ပါ။ Privacy Setting များကို စစ်ဆေးထားခြင်းနှင့် မိမိတင်သောအကြောင်းအရာကို ဘယ်သူမြင်နိုင်မည်ကို သိရှိထားခြင်းတို့လည်း လိုအပ်သည်။

အွန်လိုင်းတွင် တင်လိုက်သော အရာများသည် လုံးဝပျောက်ကွယ်သွားမည်ဟု မယူဆသင့်ပေ။ Post ကို ဖျက်လိုက်သော်လည်း အခြားသူများက Screenshot သိမ်းထားနိုင်သည်။ လူငယ်ဘဝတွင် စိတ်လှုပ်ရှား၍ တင်လိုက်သော မသင့်လျော်သည့် ဓာတ်ပုံ၊ စကားလုံး သို့မဟုတ် ဗီဒီယိုတစ်ခုသည် နောင်တွင် တက္ကသိုလ်လျှောက်ထားမှု၊ အလုပ်အကိုင်နှင့် လူမှုဂုဏ်သိက္ခာအပေါ် သက်ရောက်နိုင်သည်။ ထိုအရာကို Digital Footprint ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် မည်သည့်အရာကိုမဆို မတင်မီ ဤအရာကို မိဘ၊ ဆရာ၊ အလုပ်ရှင်နှင့် အများပြည်သူမြင်လျှင် မိမိအဆင်ပြေမလားဟု စဉ်းစားသင့်သည်။

Online Scam နှင့် လိမ်လည်မှုများသည်လည်း လူငယ်များကို ပစ်မှတ်ထားတတ်ကြသည်။ ဆုမဲပေါက်သည်ဟု လိမ်လည်ခြင်း၊ ငွေအနည်းငယ်ရင်းနှီးလျှင် အမြတ်များစွာရမည်ဟု ဆွဲဆောင်ခြင်း၊ အလုပ်အကိုင်ပေးမည်ဟုဆိုကာ ငွေကြိုတောင်းခြင်းနှင့် ချစ်ကြိုက်မှုအယောင်ဆောင်၍ ငွေတောင်းခြင်းတို့ ရှိနိုင်သည်။ အလွန်ကောင်းမွန်လွန်းသည့် ကမ်းလှမ်းချက်များကို သတိထားသင့်ပြီး ငွေပေးချေခြင်းမပြုမီ ယုံကြည်ရသော လူကြီးများနှင့် တိုင်ပင်သင့်သည်။

Social Media ပေါ်တွင် မိတ်ဆွေသစ်များ ရရှိနိုင်သော်လည်း အွန်လိုင်းပေါ်ရှိသူတိုင်းသည် မိမိတို့ပြောသည့်အတိုင်း အမှန်တကယ် ဖြစ်ကြသည်ဟု မယုံကြည်သင့်ပေ။ အချို့သူများသည် အသက်၊ အမည်၊ အလုပ်အကိုင်နှင့် ဓာတ်ပုံအတုများကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ အွန်လိုင်းမှ သိကျွမ်းသူတစ်ဦးနှင့် လက်တွေ့တွေ့ဆုံရန် စီစဉ်ပါက မိဘ သို့မဟုတ် ယုံကြည်ရသော လူကြီးကို ပြောပြထားခြင်း၊ လူများသောနေရာကို ရွေးချယ်ခြင်းနှင့် တစ်ယောက်တည်း မသွားခြင်းတို့ အလွန်အရေးကြီးသည်။

Social Media သည် လူမှုဆက်ဆံရေးကို လွယ်ကူစေသော်လည်း လက်တွေ့ဆက်ဆံရေးကို အစားထိုးမသွားစေရန် သတိထားသင့်သည်။ မိသားစုအားလုံး အတူထိုင်နေသော်လည်း လူတိုင်းဖုန်းကိုသာ ကြည့်နေပါက အတူတကွရှိနေသော်လည်း စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ ဝေးကွာသွားနိုင်သည်။ သူငယ်ချင်းများနှင့် တွေ့ဆုံနေစဉ် စကားပြောခြင်းထက် ဓာတ်ပုံရိုက်၍ Post တင်ရန်သာ အာရုံစိုက်နေပါက လက်တွေ့အတွေ့အကြုံ၏ တန်ဖိုးကို မခံစားနိုင်တော့ပေ။

လူသားများအတွက် မျက်နှာချင်းဆိုင် ဆက်ဆံခြင်း၊ တစ်ယောက်၏ မျက်နှာအမူအရာကို မြင်ရခြင်း၊ အသံနေ အသံထားကို နားထောင်ရခြင်းနှင့် အချင်းချင်း ရင်းနှီးစွာ အချိန်ပေးခြင်းတို့သည် စိတ်ကျန်းမာရေးအတွက် အရေးကြီး ပါသည်။ အွန်လိုင်းမိတ်ဆွေများ ရှိသကဲ့သို့ လက်တွေ့ဘဝတွင်လည်း မိသားစု၊ သူငယ်ချင်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို အချိန်ပေးသင့်သည်။ ဖုန်းမပါဘဲ အတူစားသောက်ခြင်း၊ လမ်းလျှောက်ခြင်း၊ အားကစားလုပ်ခြင်းနှင့် စကားပြောခြင်း တို့သည် ဆက်ဆံရေးကို ပိုမိုခိုင်မာစေသည်။

Social Media Algorithm များသည် မိမိကြိုက်နှစ်သက်သော အကြောင်းအရာများကို ပိုမိုပြသတတ်သည်။ ထိုကြောင့် မိမိယုံကြည်ထားသော အမြင်နှင့် တူညီသည့်အကြောင်းအရာများကိုသာ အမြဲမြင်တွေ့ရပြီး အခြားအမြင် များကို မသိရှိတော့နိုင်သည်။ ထိုအခြေအနေကို အတွေးအမြင်ပိတ်လှောင်မှုတစ်မျိုးအဖြစ် နားလည်နိုင်သည်။ မိမိနှင့် အမြင်မတူသူတိုင်း မှားယွင်းသည်ဟု ထင်လာခြင်း၊ ဒေါသနှင့် အမုန်းစကားများ ပိုမိုလွယ်ကူစွာ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းတို့ ရှိနိုင် သည်။

လူငယ်များသည် အမြင်မတူသော အကြောင်းအရာများကိုလည်း စိတ်ရှည်စွာ လေ့လာသင့်ပြီး အချက်အလက် နှင့် အကြောင်းပြချက်ပေါ် အခြေခံ၍ ဆုံးဖြတ်သင့်သည်။ မိမိကြိုက်နှစ်သက်သောသူ ရေးသားသောကြောင့် မှန်သည်ဟု မယူဆသင့်သလို မိမိမကြိုက်သူပြောသောကြောင့် မှားသည်ဟုလည်း မယူဆသင့်ပေ။ မေးခွန်းထုတ်နိုင်ခြင်း၊ အရင်းအမြစ် စစ်ဆေးနိုင်ခြင်းနှင့် မိမိ၏အမြင်ကို ပြန်လည်သုံးသပ်နိုင်ခြင်းသည် Digital ခေတ်တွင် လူငယ်များ လိုအပ်သော အရေးကြီး သည့် အရည်အချင်းများ ဖြစ်သည်။

ယနေ့ခေတ်တွင် လူငယ်အချို့သည် Social Media ပေါ်တွင် နာမည်ကျော်ကြားလိုစိတ်ကြောင့် အန္တရာယ်ရှိသော စိန်ခေါ်မှုများ၊ မသင့်လျော်သော လုပ်ရပ်များနှင့် လူအများအာရုံစိုက်စေမည့် အကြောင်းအရာများကို ပြုလုပ်တင်ပြတတ် ကြသည်။ View များ၊ Like များနှင့် Follower များရရှိရန် မိမိ၏ လုံခြုံမှုနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာကိုပင် အန္တရာယ်ပြုနိုင်သည်။ လူအများကြည့်ရှုမှုရရှိခြင်းသည် အောင်မြင်မှု၏ တစ်ခုတည်းသော အဓိပ္ပာယ်မဟုတ်ပါ။ နာမည်ကြီးမှုသည် ယာယီဖြစ်နိုင် သော်လည်း မိမိ၏ ကျန်းမာရေး၊ ပညာရေးနှင့် အနာဂတ်သည် ရေရှည်အရေးကြီးသည်။

Social Media မှ ဝင်ငွေရှာဖွေလိုသော လူငယ်များသည်လည်း တာဝန်ယူမှုရှိသင့်သည်။ မမှန်ကန်သော ကုန်ပစ္စည်းများကို ကြော်ငြာခြင်း၊ ကျန်းမာရေးအန္တရာယ်ရှိသော ပစ္စည်းများကို အကျိုးကျေးဇူးလွန်ကဲစွာ ပြောဆိုခြင်း၊ အခြားသူ၏ အကြောင်းအရာကို ခိုးယူအသုံးပြုခြင်းနှင့် အမုန်းစကား၊ အရှက်ခွဲမှုတို့ကို အသုံးချ၍ လူကြည့်များအောင် ပြုလုပ်ခြင်းတို့သည် မသင့်လျော်ပေ။ Content Creator တစ်ဦး၏ စကားနှင့် လုပ်ရပ်များသည် လူငယ်ပရိသတ်များအပေါ် သက်ရောက်နိုင်သောကြောင့် ကျင့်ဝတ်နှင့် တာဝန်ယူမှုရှိရန် လိုအပ်သည်။

မိဘများ၏ အခန်းကဏ္ဍသည်လည်း အလွန်အရေးကြီးသည်။ မိဘများသည် လူငယ်များကို ဖုန်းလုံးဝမသုံးရန် တားမြစ်ခြင်းထက် မှန်ကန်စွာ အသုံးပြုတတ်ရန် လမ်းညွှန်ပေးသင့်သည်။ အလွန်တင်းကျပ်စွာ တားမြစ်ပါက လူငယ်များ သည် လျှို့ဝှက်အသုံးပြုလာနိုင်ပြီး ပြဿနာရှိလျှင် မိဘကို မပြောရဲတော့နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် မိဘနှင့် သားသမီးအကြား ယုံကြည်မှု၊ ပွင့်လင်းစွာ ဆွေးနွေးနိုင်မှုနှင့် နားလည်မှုတို့ ရှိရန် အရေးကြီးသည်။

မိဘများသည် မိမိတို့ကိုယ်တိုင်လည်း ကောင်းမွန်သော နည်းပညာအသုံးပြုမှုပုံစံကို ပြသသင့်သည်။ ကလေးကို ဖုန်းမသုံးရန် ပြောနေစဉ် မိဘကိုယ်တိုင် အချိန်တိုင်း ဖုန်းကြည့်နေပါက ဆုံးမမှုသည် ထိရောက်မည်မဟုတ်ပေ။ မိသားစုအတူစားသောက်ချိန်တွင် ဖုန်းမသုံးရန် စည်းမျဉ်းထားခြင်း၊ အိပ်ခန်းထဲသို့ ဖုန်းမယူရန် သဘောတူခြင်းနှင့် အပတ်စဉ် ဖုန်းမပါသော မိသားစုလှုပ်ရှားမှုများ ပြုလုပ်ခြင်းတို့က အသုံးဝင်နိုင်သည်။

ဆရာများနှင့် ကျောင်းများသည်လည်း လူငယ်များကို Digital Literacy နှင့် Media Literacy သင်ကြားပေးရန် လိုအပ်သည်။ သတင်းမှန်နှင့် သတင်းမှား ခွဲခြားနည်း၊ ယုံကြည်စိတ်ချရသော အရင်းအမြစ်ရွေးချယ်နည်း၊ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာအချက်အလက် ကာကွယ်နည်း၊ Cyberbullying ကို ကိုင်တွယ်နည်းနှင့် အွန်လိုင်းကျင့်ဝတ်တို့ကို ပညာရေး၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် သင်ကြားသင့်သည်။ အင်တာနက်ကို ရှောင်ရှားရန် သင်ကြားခြင်းထက် ဘေးကင်းပြီး အကျိုးရှိစွာ အသုံးချနိုင်ရန် သင်ကြားပေးခြင်းက ပိုမိုလက်တွေ့ကျသည်။

Social Media ကို ကျန်းမာစွာ အသုံးပြုနိုင်ရန် လူငယ်များသည် မိမိတို့၏ အသုံးပြုမှုကို မိမိတို့ကိုယ်တိုင် စောင့်ကြည့်သင့်သည်။ တစ်နေ့လျှင် Social Media ပေါ်တွင် အချိန်မည်မျှ ကုန်ဆုံးနေသနည်း၊ အသုံးပြုပြီးနောက် စိတ်ပျော်ရွှင်လာသလား သို့မဟုတ် စိတ်ပင်ပန်းလာသလား၊ စာသင်မှု၊ အိပ်စက်မှုနှင့် ဆက်ဆံရေးအပေါ် ထိခိုက်နေသလားဆိုသည်ကို ရိုးသားစွာ ပြန်လည်သုံးသပ်သင့်သည်။

ဖုန်း၏ Screen Time သို့မဟုတ် Digital Wellbeing ကဲ့သို့သော Feature များကို အသုံးပြု၍ App တစ်ခုစီတွင် အသုံးပြုသည့်အချိန်ကို စစ်ဆေးနိုင်သည်။ အချိန်အလွန်များနေပါက တဖြည်းဖြည်း လျှော့ချသင့်သည်။ ချက်ချင်းလုံးဝ ရပ်တန့်ရန် မလိုအပ်သော်လည်း တစ်နေ့လျှင် မိနစ်အနည်းငယ်စီ လျှော့ချခြင်း၊ အရေးမကြီးသော Notification များ ပိတ်ထားခြင်းနှင့် အာရုံအနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသော App များကို Home Screen မှ ဖယ်ရှားခြင်းတို့က ကူညီနိုင်သည်။

နံနက်အိပ်ရာနိုးပြီး ချက်ချင်း Social Media မကြည့်ဘဲ မျက်နှာသစ်ခြင်း၊ ရေသောက်ခြင်း၊ ကိုယ်လက် လှုပ်ရှားခြင်းနှင့် တစ်နေ့တာအစီအစဉ် ရေးဆွဲခြင်းတို့ကို ဦးစားပေးသင့်သည်။ နံနက်ခင်းတွင် မြင်တွေ့ရသော အကြောင်းအရာများသည် တစ်နေ့တာစိတ်ခံစားချက်အပေါ် သက်ရောက်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် မိမိ၏ နံနက်ခင်းကို Notification များနှင့် အခြားသူများ၏ အကြောင်းအရာများက ထိန်းချုပ်မသွားစေရန် သတိထားသင့်သည်။

စာဖတ်ချိန်၊ အလုပ်လုပ်ချိန်နှင့် လေ့လာချိန်တွင် ဖုန်းကို လက်လှမ်းမမီသောနေရာတွင် ထားခြင်းက အာရုံစူးစိုက်မှုကို ကောင်းမွန်စေနိုင်သည်။ ဖုန်းကို ဘေးတွင်ထားရုံဖြင့်ပင် Notification မလာသော်လည်း ကြည့်လိုစိတ် ပေါ်လာနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် Silent Mode သာမက အခြားအခန်းတွင် ထားခြင်း၊ Focus Mode အသုံးပြုခြင်းနှင့် သတ်မှတ်ထားသောအချိန်တွင်သာ စစ်ဆေးခြင်းတို့ ပြုလုပ်နိုင်သည်။

အစားစားချိန်တွင် ဖုန်းမသုံးခြင်းသည် မိသားစုနှင့် ဆက်ဆံရေးကောင်းမွန်စေရုံသာမက အစားအစာကို သတိထားစားနိုင်စေသည်။ ဖုန်းကြည့်ရင်း စားသောက်ပါက မည်မျှစားမိသည်ကို မသိနိုင်ဘဲ လွန်ကဲစွာစားမိတတ်သည်။ အစားအစာ၏ အရသာ၊ အနံ့နှင့် ခန္ဓာကိုယ်၏ ဆာလောင်မှု၊ ပြည့်ဝမှုတို့ကို သတိပြုနိုင်ရန် ဖုန်းမပါဘဲ စားသောက်သင့်သည်။

အိပ်ရာဝင်မည့်အချိန်တွင် ဖုန်းကို အိပ်ရာဘေးတွင် မထားခြင်းက အထောက်အကူပြုသည်။ နှိုးစက်လိုအပ်ပါက သီးခြားနာရီအသုံးပြုနိုင်သည်။ ဖုန်းကို အိပ်ခန်းအပြင်ဘက်တွင် အားသွင်းထားခြင်းဖြင့် ညအိပ်ရာဝင်ပြီးနောက် ဆက်လက်ကြည့်ရှုခြင်းနှင့် နံနက်အိပ်ရာနိုးချိန်တွင် ချက်ချင်းကြည့်ခြင်းကို လျှော့ချနိုင်သည်။ အိပ်ရာမဝင်မီ စာအုပ်ဖတ်ခြင်း၊ အသက်ရှူလေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် တိတ်ဆိတ်သောတေးဂီတနားထောင်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်နိုင်သည်။

Social Media Feed ကိုလည်း သေချာရွေးချယ်စီမံသင့်သည်။ မိမိကို အမြဲစိတ်ပျက်စေသော၊ ဒေါသထွက်စေသော၊ မိမိကိုယ်ကို တန်ဖိုးမရှိသကဲ့သို့ ခံစားစေသော Account များကို Unfollow သို့မဟုတ် Mute လုပ်နိုင်သည်။ ပညာပေးအကြောင်းအရာများ၊ စိတ်အားပေးအကြောင်းအရာများ၊ ကျွမ်းကျင်မှုသင်ကြားပေးသော Account များနှင့် ကျန်းမာသောဘဝပုံစံကို အားပေးသည့် အကြောင်းအရာများကို ရွေးချယ်ကြည့်ရှုသင့်သည်။ မိမိကြည့်ရှုသောအရာများသည် မိမိ၏ စိတ်နှင့် အတွေးအမြင်ကို တဖြည်းဖြည်း ပုံဖော်ပေးတတ်သည်။

လူငယ်များသည် Social Media ကို စားသုံးသူအဖြစ်သာ အသုံးမပြုဘဲ ဖန်တီးသူအဖြစ်လည်း အသုံးပြုသင့်သည်။ အချိန်တစ်နာရီကြာ ဗီဒီယိုများကို အဓိပ္ပာယ်မရှိဘဲ ကြည့်ရှုခြင်းထက် မိမိသင်ယူထားသော အရာတစ်ခုကို ရေးသားမျှဝေခြင်း၊ ပညာပေးဗီဒီယိုပြုလုပ်ခြင်း၊ ဖန်တီးမှုတစ်ခု ဖော်ထုတ်ခြင်းနှင့် လူမှုအကျိုးပြု အကြောင်းအရာများကို မျှဝေခြင်းတို့က ပိုမိုအကျိုးရှိသည်။ Social Media ကို မိမိ၏ အချိန်ကို စုပ်ယူသည့်နေရာအဖြစ် မထားဘဲ မိမိ၏ ပညာ၊ စွမ်းရည်နှင့် ကောင်းမွန်သောသက်ရောက်မှုကို ဖြန့်ဝေရာနေရာအဖြစ် အသုံးချသင့်သည်။

အွန်လိုင်းမှ ပင်ပန်းလာသည့်အခါ Digital Detox ဟုခေါ်သော အချိန်ပိုင်းနားယူမှုကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။ တစ်နေ့၊ တစ်ပတ်အတွင်း နာရီအနည်းငယ် သို့မဟုတ် အပတ်စဉ် တစ်ရက်ခန့် Social Media မသုံးဘဲ နေခြင်းက မိမိ၏ စိတ်အခြေအနေနှင့် အချိန်အသုံးပြုမှုကို ပြန်လည်သုံးသပ်နိုင်စေသည်။ ထိုအချိန်တွင် စာဖတ်ခြင်း၊ ဥယျာဉ်စိုက်ခြင်း၊ ပန်းချီဆွဲခြင်း၊ ဟင်းချက်ခြင်း၊ အားကစားလုပ်ခြင်းနှင့် မိသားစုနှင့် အချိန်ပေးခြင်းတို့ ပြုလုပ်နိုင်သည်။

Social Media အသုံးပြုမှုကြောင့် အိပ်မပျော်ခြင်း၊ စိတ်ဖိစီးမှုများခြင်း၊ စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း၊ စာသင်မှုထိခိုက်ခြင်း၊ မိသားစုနှင့် မကြာခဏ ပဋိပက္ခဖြစ်ခြင်းနှင့် မိမိကိုယ်ကို မထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်းတို့ ဖြစ်လာပါက အကူအညီတောင်းရန် မရှက်သင့်ပေ။ မိဘ၊ ဆရာ၊ ယုံကြည်ရသော မိတ်ဆွေ သို့မဟုတ် ကျန်းမာရေးပညာရှင်တစ်ဦးနှင့် ဆွေးနွေးသင့်သည်။ ပြဿနာကို အသိအမှတ်ပြုခြင်းသည် အားနည်းခြင်းမဟုတ်ဘဲ မိမိဘဝကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ရန် သတ္တိရှိခြင်းဖြစ်သည်။

လူငယ်များသည် နည်းပညာကို ငြင်းပယ်ရန် မလိုအပ်ပါ။ ယနေ့ခေတ်တွင် Social Media နှင့် အင်တာနက်ကို လုံးဝမသုံးဘဲ နေထိုင်ရန် မလွယ်ကူသကဲ့သို့ လိုအပ်လည်း မလိုအပ်ပေ။ အရေးကြီးသည်မှာ နည်းပညာကို အသိပညာရှိစွာ အသုံးပြုနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဖုန်းက မိမိကို ခိုင်းစေခြင်းမဟုတ်ဘဲ မိမိက ဖုန်းကို မည်သည့်အချိန်တွင်၊ မည်သည့်အတွက် အသုံးပြုမည်ကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ရမည်။

Social Media သည် ရေကဲ့သို့ဖြစ်သည်။ သင့်တော်စွာ အသုံးပြုပါက အသက်ရှင်မှုနှင့် ဖွံ့ဖြိုးမှုကို အထောက်အကူပြုနိုင်သော်လည်း ထိန်းချုပ်မှုမရှိပါက အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ပညာသင်ယူရန် အသုံးပြုသူအတွက် Social Media သည် စာသင်ခန်းတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ စီးပွားရေးအတွက် အသုံးပြုသူအတွက် ဈေးကွက်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ ဖန်တီးမှုအတွက် အသုံးပြုသူအတွက် စင်မြင့်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ သို့သော် အချိန်ကုန်ခံရန်သာ အသုံးပြုသူအတွက်တော့ ဘဝ၏တန်ဖိုးရှိသော အချိန်များကို တိတ်တဆိတ် ခိုးယူသည့်အရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။

လူငယ်များ၏ အနာဂတ်သည် Social Media တွင် မည်မျှနာမည်ကြီးသည်နှင့် မဆုံးဖြတ်နိုင်ပါ။ မိမိသင်ယူထားသော ပညာ၊ တည်ဆောက်ထားသော အရည်အချင်း၊ ရှိထားသော ကိုယ်ကျင့်တရား၊ ကျန်းမာသော စိတ်နှင့် ကိုယ်ခန္ဓာ၊ မိသားစုနှင့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအပေါ် ထားရှိသော တာဝန်ယူမှုတို့ကသာ အနာဂတ်ကို ပုံဖော်ပေးမည် ဖြစ်သည်။ Social Media သည် ထိုအနာဂတ်တည်ဆောက်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေသော ကိရိယာတစ်ခု ဖြစ်သင့်ပြီး အနာဂတ်ကို ဖျက်ဆီးသည့် အလေ့အကျင့်တစ်ခု မဖြစ်သင့်ပေ။

ယနေ့လူငယ်များသည် Digital နည်းပညာနှင့် အတူ ကြီးပြင်းလာသော မျိုးဆက်ဖြစ်ကြသည်။ သူတို့တွင် ယခင်မျိုးဆက်များ မရရှိခဲ့သော ပညာရေးအခွင့်အလမ်း၊ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ရေးအခွင့်အလမ်း၊ ဖန်တီးမှုအခွင့်အလမ်းနှင့် စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းများ ရှိကြသည်။ ထိုအခွင့်အလမ်းများကို အကျိုးရှိစွာ အသုံးချနိုင်ပါက မိမိတို့၏ဘဝကိုသာမက လူ့အဖွဲ့အစည်းနှင့် နိုင်ငံ၏အနာဂတ်ကိုပါ တိုးတက်ပြောင်းလဲစေနိုင်သည်။

သို့သော် အခွင့်အလမ်းနှင့်အတူ တာဝန်ယူမှုလည်း လိုအပ်သည်။ မိမိမျှဝေသော သတင်းတစ်ပုဒ်၏ မှန်ကန်မှုကို စစ်ဆေးရန် တာဝန်ရှိသည်။ မိမိရေးသားသော စကားတစ်ခွန်းကြောင့် အခြားသူမနာကျင်စေရန် တာဝန်ရှိသည်။ မိမိ၏ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာလုံခြုံမှုကို ကာကွယ်ရန် တာဝန်ရှိသည်။ မိမိ၏ အချိန်၊ ပညာရေး၊ စိတ်ကျန်းမာရေးနှင့် ကိုယ်ကျန်းမာရေးကို ထိန်းသိမ်းရန်လည်း တာဝန်ရှိသည်။ Digital Citizen ကောင်းတစ်ဦးဖြစ်ခြင်းသည် နည်းပညာကျွမ်းကျင်ခြင်းသာမက အသိပညာ၊ စာနာမှု၊ ကျင့်ဝတ်နှင့် တာဝန်ယူမှုရှိခြင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။

Social Media သည် လူငယ်များအတွက် ကောင်းကျိုးများနှင့် အန္တရာယ်များကို တစ်ပြိုင်နက် ပေးစွမ်းနိုင်သော အင်အားကြီးမားသည့် နည်းပညာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းကို မှန်ကန်စွာ အသုံးချနိုင်ပါက ပညာတိုးတက်စေနိုင်သည်၊ အရည်အချင်းဖော်ထုတ်ပေးနိုင်သည်၊ အလုပ်အကိုင်နှင့် စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းများ ဖန်တီးပေးနိုင်သည်၊ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ လူများနှင့် ဆက်သွယ်ပေးနိုင်သည်။ သို့သော် ထိန်းချုပ်မှုမရှိဘဲ အသုံးပြုပါက အချိန်ဆုံးရှုံးခြင်း၊ စာသင်မှုထိခိုက်ခြင်း၊ အိပ်ရေးမဝခြင်း၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုနည်းခြင်း၊ စိတ်ဖိစီးမှု၊ စိုးရိမ်ပူပန်မှု၊ မိမိကိုယ်ကို ယုံကြည်မှုကျဆင်းခြင်း၊ Cyberbullying၊ သတင်းမှားနှင့် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာလုံခြုံမှုဆိုင်ရာ အန္တရာယ်များကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။

ထို့ကြောင့် လူငယ်များအတွက် အရေးကြီးဆုံးအရာမှာ Social Media ကို စွန့်လွှတ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ အချိန်ကန့်သတ်၍ အသုံးပြုခြင်း၊ အသုံးဝင်သော အကြောင်းအရာများကို ရွေးချယ်ခြင်း၊ သတင်းအချက်အလက်များကို စစ်ဆေးခြင်း၊ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာအချက်အလက်များကို ကာကွယ်ခြင်း၊ အွန်လိုင်းတွင် ယဉ်ကျေးစွာ ပြောဆိုခြင်းနှင့် လက်တွေ့ဘဝ၊ မိသားစု၊ ပညာရေး၊ အားကစားနှင့် အိပ်စက်မှုတို့ကို မျှတစွာ ထိန်းသိမ်းခြင်းဖြစ်သည်။

နည်းပညာကို စည်းကမ်း၊ အသိပညာနှင့် ဉာဏ်ပညာဖြင့် အသုံးပြုတတ်သော လူငယ်သည် Social Media ၏ ကျွန်မဖြစ်ဘဲ Social Media ကို မိမိ၏ဘဝတိုးတက်ရေးအတွက် အသုံးချနိုင်သောသူ ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့သော လူငယ်များသည် မိမိတို့၏ အိပ်မက်များကို အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ရုံသာမက ကျန်းမာသော၊ တာဝန်ယူတတ်သော၊ စာနာနားလည်တတ်သော လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်ကိုလည်း တည်ဆောက်ပေးနိုင်ကြမည် ဖြစ်ပါသည်။

ဆောင်းပါးရှင် မန္တလာ ဆရာမျိုးဟာ ပါမောက္ခချုပ် ဒေါက်တာမျိုးသက်တင်၊ ဆေးတက္ကသိုလ်(မန္တလေး) ဖြစ်ပါတယ်